Op reis met leerplichtige kinderen

Uitschrijven bij de gemeente

18/04/2023

Reizen en leerplicht. Hoe dan?

Een (wereld)reis maken met het hele gezin is een droom voor velen. Maar wat als je leerplichtige kinderen hebt? In dit artikel bespreken we de verschillende opties om een wereldreis te maken met leerplichtige kinderen, de doodlopende wegen en de hoogte van de boete bij langdurig schoolverzuim. We gaan in op de rol van de leerplichtambtenaar, vrijstelling van leerplicht, toestemming voor verlof en de schoolplicht.

Over ons

Hi, wij zijn Brenda en Thomas. We hebben 3 jongens waarvan er 2 leerplichtig zijn. We weten precies tegen welke muren jij allemaal oploopt. We zijn zelf namelijk ook tegen al die muren opgelopen omdat we, na jaren twijfelen, eindelijk de knoop hebben doorgehakt en minstens een jaar op reis gaan. De oplossing voor jou? Die vind je hopelijk verderop.

Nog even kort over Thomas en onderwijs. Hij heeft onderwijsbevoegdheden in het basis- en voortgezet onderwijs, is gediplomeerd schoolleider, heeft een basisschool opgericht en aan de basis van een andere basisschool gestaan en werkt nu samen met het Ministerie van Onderwijs en een verzameling van de grootste hogescholen van ons land aan het lerarentekort.

Wat is leerplicht?

In Nederland geldt sinds 1969 de leerplichtwet. Alle kinderen in Nederland tussen de 5 en 16 jaar zijn leerplichtig en moeten ingeschreven staan bij een onderwijsinstelling. In de leerplichtwet staat ook schoolplicht beschreven. Schoolplicht betekent dat een kind geen les mag krijgen op een andere plek dan op een school in Nederland. Thuisonderwijs is dan ook niet toegestaan. Er bestaan wel vrijstellingen op de de leerplichtwet.

Wil je de hele wettekts lezen?

Klik hier voor de wettekst

Vrijstelling van leerplicht

Een andere optie is het aanvragen van een vrijstelling van de leerplicht. Dit kan op basis van artikel 5 van de Leerplichtwet. Er zijn verschillende soorten vrijstelling mogelijk.

Je kind heeft psychische klachten of is ernstig ziek.

Je kind is ernstig ziek of heeft psychische klachten waardoor het niet naar school kan. Een arts, psycholoog of pedagoog geeft dan een verklaring af aan de gemeente die vervolgens vrijstelling geeft voor (een deel van) het schooljaar. Bijvoorbeeld een hoogbegaafd leerplichtig kind dat door of op school psychische klachten ervaart en daardoor tijdelijke vrijstelling van de leerplicht krijgt. Kun je dan beter samen de wereld ontdekken of thuiszitten? Deze vrijstelling moet overigens ieder schooljaar voor 1 juli opnieuw worden aangevraagd.

De school in uw buurt heeft niet uw geloof.

Als de basisschool die in de buurt is (de definitie ‘in de buurt’ is overigens niet heel duidelijk) niet jullie geloof heeft kun vrijstelling aanvragen vanwege ‘richtingsbedenking’. Dit doe je bij de gemeente waar je dan een verklaring moet afleggen. Kansrijk als je kind nog niet naar school gaat en je nog aan het reizen bent als het 5 wordt. Ook kansrijk als je bent verhuisd naar een gebied waar geen school is van jouw geloof. Als je kind al jaren naar school gaat en je opeens een vrijstelling aanvraagt is de kans vrijwel nihil.

Je reist langzaam en je kind gaat in het buitenland naar school.

Dan is er geen probleem, hoewel het voor je kind dan natuurlijk niet echt een wereldreis is. Is je kind op een buitenlandse school ingeschreven en kun je dat bewijzen krijg je een vinkje met vrijstelling achter je naam. Een half jaar in Spanje wonen, werken en naar school gaan is dus niet zo ingewikkeld als het op de leerplicht aankomt.

Voordelen:
Mogelijkheid tot langere periode van vrijstelling
Geen boete leerplicht bij goedkeuring

Nadelen:
Strikte voorwaarden, vrijstelling wordt niet zomaar toegekend
Aanvraag moet goed onderbouwd worden

Onderwijs op reis is geen thuisonderwijs.
Het is leren van, over en mét alles wat je tegenkomt.

Thuisonderwijs tijdens je wereldreis

Sommige ouders willen hun kinderen thuisonderwijs geven tijdens de wereldreis. Hierbij is het belangrijk om te overleggen met de school en de leerplichtambtenaar. Je moet weten dat het wettelijk niet is toegestaan, maar dat er soms een oogje wordt dichtgeknepen door de school of leerplichtambtenaar.

De school als partner bij thuisonderwijs.

Een leerkracht die het wel ziet zitten om contact met je te houden en werkboeken mee wil geven. Een schooldirecteur die de meerwaarde van een wereldreis ziet. Jij als ouder die al goed over het onderwijs tijdens de reis hebt nagedacht. Het helpt allemaal in het overleg met de school. We kennen meerdere voorbeelden van ouders die samen met de school tot een werkbaar plan zijn gekomen waar iedereen tevreden mee was. Groen licht voor de wereldreis dus, maar wel met de hand op het hart dat de school de kinderen tijdens de reis gewoon op aanwezig registreert. Officieel is je kind namelijk niet aanwezig op school en jullie willen natuurlijk niet dat er alarmbellen bij de leerplichtambtenaar afgaan.

Vrijstelling van de leerplichtambtenaar.

Ja, je kunt een leerplichtambtenaar treffen die je ‘vrijstelling’ geeft. Waarom vrijstelling tussen aanhalingstekens? Omdat hij of zij je eigenlijk geen vrijstelling geeft, maar stiekem een oogje dichtknijpt en de wet naast zich neerlegt.

Hoe beter je plan, hoe meer kans je maakt. De rol van de basisschool, de ontwikkeling van je kind, jouw kwaliteiten als ouder om op reis les te geven. Er zijn voorbeelden van ouders die met een goed lesplan van bijvoorbeeld de Wereldschool ‘toestemming’ hebben gekregen, maar dat is zeker geen garantie. Er zijn immers ook voorbeelden van ouders die beide leerkracht zijn en geen toestemming kregen. Maar, nooit geschoten is altijd mis toch?

Voordelen:
Kinderen leren tijdens de wereldreis
Flexibeler dan regulier onderwijs

Nadelen:
Veel verantwoordelijkheid en voorbereiding voor ouders
Kans dat je geen toestemming krijgt

Veranderende wetgeving

Er zijn in 2014/2015 kamervragen gesteld over de mogelijkheid om met je leerplichtige kinderen op wereldreis te kunnen. Sommige landen, zoals Nieuw-Zeeland, hebben deze mogelijkheden al meegenomen in hun wetgeving. Op verzoek van de tweede kamer en het Ministerie voor Onderwijs is toen een onderzoek naar knelpunten en mogelijkheden ingesteld. Hoewel toen de vinger op de zere plek werd gelegd en een aantal goede aanbevelingen werden gedaan is hier, zelfs nu in 2023, nog steeds geen wetgeving op aangepast.

Inschrijven school buitenland

In de leerplichtwet, paragraaf 3, artikel 5, lid c, is een vrijstelling opgenomen voor kinderen die op een buitenlandse school staan ingeschreven en deze regelmatig bezoeken. Zoals we al eerder schreven is het voor de leerplicht dus niet zo ingewikkeld om een half jaar in Spanje te wonen en naar school te gaan.

Je kunt dan kiezen voor een lokale school of een Nederlandse school in het buitenland - deze vind je bij stichting NOB

Je komt hiermee ook in grijs gebied terecht dat andere mogelijkheden geeft.

Als je vrijstelling krijgt op dit artikel en bent ingeschreven op een school in een ander land geldt de onderwijs van dat land. Maar wat betekent een school bezoeken daar? In sommige landen is er geen schoolplicht, maar is les op afstand gewoon wettelijk geregeld. Heeft regelmatig een andere interpretatie dan in Nederland en hoef je niet eens in het land aanwezig te zijn om aan de wetgeving te voldoen.

Een organisatie die zich al jaren inzet om Nederlandse leerplichtige kinderen mee de wereld over te nemen is School at Sea. Zij varen ieder jaar voor 6 maanden uit om met een groep middelbare scholieren naar Midden-Amerika op en neer te zeilen. Deze kinderen zijn leerplichtig, maar hebben allemaal vrijstelling op grond van artikel 5 omdat ze staan ingeschreven op een school in de Verenigde Staten.

Kenia is ook zo’n land dat heel ruime onderwijswetgeving heeft. Een inschrijving op een school regelen is alleen veel ingewikkelder omdat vrijwel alles ter plaatse geregeld moet worden. Voor velen is een oplossing vinden in dit grijze gebied dan ook te ingewikkeld, tijdrovend en kostbaar.

: Thomas geeft les op een school in het Keniaanse binnenland – 2010

Oprichten eigen school

Wat nou als ik directeur van mijn eigen school word?

Je schrijft een schoolplan en meld je bij de onderwijsinspectie voor de oprichting van een zogenaamde B3-school, ook wel een particuliere school genoemd. Zij vinden je schoolplan goed, je gaat een kop thee drinken met de inspecteur en krijgt vervolgens een brief ter oprichting van je eigen school. Dat is niet zo ingewikkeld toch?

Dit is wat wij hebben gedaan.

School op Reis. Een particuliere school die reislustige ouders helpt om, zonder ingewikkeldheden met de leerplichtambtenaar, op wereldreis met hun leerplichtige kinderen te gaan. We zijn er maanden mee bezig geweest om de lesprogramma’s volledig aan te passen aan een wereldreis. Hoe garandeer je kwaliteit zonder dat er een bevoegd docent mee is. Hoe gebruik je vrijstelling leerplicht trekkende bevolking. Hoe buig je de locatie waar je bent zodat de territoriale werking van de leerplichtwet niet wordt overtreden.

Na maanden uitzoekwerk, schrijven van plannen, contact met de inspectie, juristen en zelfs een indiening bij een octrooibureau (patentbureau) was het zover.

De oprichtingsbrief lag op de mat.

Euforie maakte snel plaats voor teleurstelling.

Contact met de juristen van het Ministerie van Onderwijs. We voldeden aan alle wetgving, maar maakten gebruik van iedere maas, woordspeling en interpretatie in de leerplichtwet die mogelijk was. De landsadvocaat zou de oprichting aan de rechter voorleggen. Een rechtsgang is echt een andere tak van sport. Daar hebben we voor onszelf de grens getrokken en de oprichting stilgelegd.

Zouden we hebben gewonnen? We denken het wel. Denk jij ook dat we hadden gewonnen en ben jij nou net toevallig advocaat, jurist of heb je een berg geld waarmee je iemand in kan huren? Neem dan zeker even contact op, dan gaan we een (digitale) kop thee drinken.

Neem contact met ons op

De oprichtingsbrief van ‘School op Reis’

Uitschrijven bij de gemeente

Wat nou als je geen toestemming krijgt en geen risico wil lopen? Uitschrijven bij de gemeente, uit de basisregistratie personen (BRP), betekent dat geen Nederlands inwoner meer bent waardoor de leerplicht vervalt.

Veel ouders kiezen ervoor om zich bij een lange reis uit te schrijven. Alle ingewikkeldheden omtrent de leerplichtwet vervallen namelijk, je kunt op reis. Ook als je van plan bent om je uit te schrijven willen veel scholen nog steeds helpen met ‘huiswerk’ voor onderweg. Sommige scholen houden zelfs intensief contact met de reizende kinderen en hun ouders door wekelijks te videobellen met de juf, meester of de klas.

Hoewel het uitschrijven voor velen de oplossing is om op reis te kunnen, kost het je ook veel regel- en uitzoekwerk. Hoe zit het met de verhuur van je koophuis en de hypotheek, is je Nederlandse zorgverzekering nog geldig, kies je voor een gat in je AOW of verzeker je dat bij de Volksbank, is je Nederlandse reisverzekering wel geldig als je niet meer ingeschreven staat en hoe zit het dan als je weer terug in Nederland komt? Is er dan nog wel een plekje in dezelfde klas voor je kinderen?

Boete leerplicht

Wanneer je je niet houdt aan de leerplicht en je kind langdurig van school houdt zonder toestemming of vrijstelling heet dit relatief verzuim. De school moet dit verzuim aan de leerplichtambtenaar melden. De leerplichtambtenaar kan er dan voor kiezen om een proces-verbaal op te maken en op te sturen naar het Openbaar Ministerie.

Als je je kind uitschrijft van school, maar nog wel ingeschreven staat in de gemeente gaan er bij de oplettende leerplichtambtenaar allerlei alarmbellen af. Dit wordt absoluut verzuim genoemd. De leerplichtambtenaar maakt, net als bij relatief verzuim, een proces-verbaal op. In deze situatie wordt het proces-verbaal echter direct naar de officier van justitie verstuurd aangezien het om een strafbaar feit gaat. De officier van justitie betrekt in een dergelijke situatie altijd de Raad van Kinderbescherming en neemt hun advies mee in de beslissing voor een geldboete of vervolging. Op internet gaan er verhalen rond van ouders die dit hebben gedaan zonder in de problemen te komen. Zij namen de gok, de systemen sluiten immers niet altijd feilloos op elkaar aan, en zijn nooit op de radar van de leerplichtambtenaar gekomen.

Hoe hoog is de boete leerplicht

De boete bij luxeverzuim (relatief verzuim, maar dan specifiek om op vakantie te gaan) varieert tussen de € 100 en €200 per kind per dag. Er zijn wel maximum bedragen vastgesteld per week en per twee weken, een soort korting dus. De maximale gezinsboetes liggen tussen de €600 en €1200 voor één week en tussen de €900 en €1800 voor twee weken. Bij luxeverzuim van langer dan twee weken volgt volgens de wet altijd een dagvaarding en als de rechter het een ‘ernstig geval’ vindt kun je een voorwaardelijke gevangenisstraf krijgen met twee jaar proeftijd.

Ervaringen van andere ouders

Ouders die al eens een wereldreis met leerplichtige kinderen hebben gemaakt, geven aan dat het een uitdaging is om aan de eisen van de schoolplicht te voldoen. Een goede communicatie met de school en de leerplichtambtenaar is essentieel. Sommige ouders hebben succesvol vrijstelling gekregen, terwijl anderen een combinatie van thuisonderwijs en verlof hebben gebruikt.

: Soms valt de lesstof zo in je schoot.

Onze conclusie

Een wereldreis maken met leerplichtige kinderen is een uitdaging, maar niet onmogelijk. Het is belangrijk om alle opties zorgvuldig af te wegen en open te communiceren met de school en de leerplichtambtenaar. Houd rekening met de mogelijkheden voor toestemming verlof, vrijstelling van leerplicht en thuisonderwijs. Wees ook bewust van de risico's en boetes bij langdurig schoolverzuim. Door goed voorbereid te zijn en te leren van de ervaringen van andere ouders, kan je het beste uit je wereldreis halen en tegelijkertijd voldoen aan de schoolplicht van je kinderen.

Op reis met leerplichtige kinderen

Reizen en leerplicht. Hoe dan?

Inhoudsopgave

Over ons